Meesterwerk van Cornelis van Haarlem in het nieuws
De onlangs onthulde Epstein-files hebben een schokkende link aan het licht gebracht tussen de overleden zedendelinquent Jeffrey Epstein en een beroemd schilderij uit Haarlem. Boven de ingang van zijn woning wilde Epstein het werk ‘Kindermoord van Bethlehem’, geschilderd door Cornelis van Haarlem, hangen. Dit schilderij, dat een gruwelijk Bijbels tafereel afbeeldt, hangt momenteel in het Frans Hals Museum in Haarlem.
Het schilderij, dat dateert uit 1591, toont de wrede moord op jonge jongens door soldaten in opdracht van koning Herodes, die dit deed om te voorkomen dat Jezus Christus koning zou worden. De context van het schilderij staat in schril contrast met de daden van Epstein, die zich schuldig maakte aan seksueel misbruik van minderjarigen.
In de vrijgegeven documenten uit 2011 is te lezen dat een assistent van Epstein contact opnam met een bedrijf om een replica van het schilderij te laten maken, met een afmeting van bijna drie bij drie meter. Voor deze replica was een bedrag van 2.000 dollar beschikbaar, ondanks het feit dat Epstein op dat moment al veroordeeld was voor seksueel misbruik.
De ontdekking dat Epstein geïnteresseerd was in dit specifieke kunstwerk leidde tot verbazing bij het Frans Hals Museum. Christi Klinkert, Senior Conservator Oude Kunst, merkte op dat de boodschap van het schilderij volkomen haaks staat op alles waar Epstein voor stond. “Het is ironisch dat zo’n wreed iemand als Epstein zo’n schilderij wil hebben, wat juist een waarschuwing is voor wreedheid,” aldus Klinkert.
Het originele schilderij, dat als een van Van Haarlem’s meesterwerken wordt beschouwd, is niet alleen een weergave van wreedheid, maar ook van de schoonheid en complexiteit van het menselijk lichaam. Van Haarlem was een van de eerste kunstenaars die naaktmodellen gebruikte voor zijn werk, iets wat in zijn tijd ongebruikelijk was. De intense emoties van de moeders en kinderen die lijden in het schilderij raken vaak het meest.
Hoewel het museum digitale versies van het werk aanbiedt, lijkt er geen direct contact geweest te zijn tussen Epstein en het Frans Hals Museum. Wel bestaat er de mogelijkheid dat de replica-maker wel in contact is geweest met het museum voor afbeeldingen. “Wij hebben geen zicht op wat mensen met onze afbeeldingen doen,” legt Klinkert uit. “Het kan voor publicaties of onderzoek zijn, maar in dit geval wellicht ook voor een zedendelinquent.” Ze voegt eraan toe dat Cornelis van Haarlem zich waarschijnlijk zou omdraaien in zijn graf als hij dit zou vernemen.
